TRUNG HỌC NNG LM SC CẦN THƠ
  Maurice Goldhaber
 
Lên mạng ngày 15/8/2011


Việt Nam đang cố gắng sắp làm nhà máy điện hạt nhân, tưởng cũng nên biết qua :



 
Maurice Goldhaber, nhà vật lý học hạt nhân và hạt tử,  đã qua đời

G S Tôn thất Trình
 
              Maurice Goldhaber là một trong những nhà tiền phong về vật lý học cận đại, làm những thí nghiệm giúp tạo ra những hiểu biết hiện hửu cách nào thế giới họat động, đã  chết ngày 11 tháng 5 năm 2011, tại gia ở Long Island, N.Y. , sau một thời ngắn bịnh họan. Ông đã tổ chức kỷ niệm ngày sinh nhật 100 năm của mình vào tháng tư trước đó.
            Goldhaber là một trong nhưng nhà vật lý học   hạt nhân và hạt tử danh tiếng nhất thế giới, theo lời chánh phủ Hoa Kỳ khi tưởng thưởng ông,  năm 1998,  giải thưởng uy tín nhất Enrico Fermi Award. Những thí nghiệm  sáng tạo và gây suy tư ông làm, cung cấp nhiều cho kiểu mẩu tiêu chuẩn vật lý học, nay họa ra cái nhìn của chúng ta về vũ trụ và và tư cách lảnh đạo và nhìn xa, khi ông là Cục trưởng La Bô Quốc Gia Hoa Kỳ Brookhaven vào thập niên 1960, giúp Hoa Kỳ đọat 3 giải Nobel vật lý học cho tổ chức Long Island .
          Ông cũng là trưởng nhóm một gia đình nhà vật lý học đã góp phần căn bản ở lảnh vực này. Em ông Gerson, chết năm ngóai 2010, đóng một vai trò then chốt trong việc khám phá ra kháng-proton hay antiproton, quark mê hoặc – charm quark và hạt tử psi. Vợ ông, bà Gertrude Scharff Goldhaber họat động với ông trong vài khám phá then chốt của ông và cũng được xem là người đã khám phá ra rằng các phân hạch tự nhiên –  spontaneous fission  dẫn đến phát ra neutrons.
          Con trai ông bà Alfred Scharff Goldhaber và cháu ngọai David Goldhaber – Gordon là những nhà vật lý học danh tiếng .
          Một trong những góp phần quan trọng nhất của Goldhaber ở thập niên 1950 , liên hệ đến neutrons , những hạt tử không thực chất , gần như vô hình ( không nhìn thấy được ) có thể đi ngang qua chất liệu dày đặc, hầu như không có tương tác, một hiện tượng  làm chúng rất khó dò ra và đo lường được .
        Một trong số luật lệ căn bản của vật lý học vào thời gian đó là nguyên tắc đối xứng – symmetry principle  , cho rằng các hạt tử nguyên tố , gồm cả neutrino, đều như nhau,  phải quay tròn - spin vào bất cứ hướng này , theo kim đồng hô hay ngược chiều kim . 
        Trên một thí nghiệm thanh nhã ở mặt bàn, làm ra tại Brookhaven trong vòng 4 năm, Goldhaber , L. Grodzins và A. W. Sunyar chứng minh là neutrino luôn luôn quay tròn  chỉ theo một hướng mà thôi, ngược chiều kim đồng hồ. Khám phá này đưa tới phải vất bỏ ý kiến bảo tồn đồng giá – parity conservation ở những tương tác yếu kém và tới một quan điểm mới về tính chất các hạt tử căn bản .
       Maurice Goldhaber sinh ở Lemberg, nước Áo ( Austria , Autriche ) ngày 18 tháng 4 năm 1911. Ông ghi danh vào đại học Bá linh- Berlin, nhưng di chuyễn sang Anh Quốc  đầu thập niên 1930 , lúc đảng Quốc xã –Nazi bừng dậy.  Khi là một sinh viên cao học viện đại học Cambridge, ông tiếp xúc nhà vật lý học James Chadwick, lúc đó vừa mới khám phá ra trung hòa tử - neutron , với ý kiến về cách nào đo lường khối lượng của hạt tử này.
       Lúc đó , các nhà khảo cứu tin tưởng là neutron gồm có một proton và một electron. Goldhaber đề nghị là đo lường ngang hàng  khối lượng neutron, bằng cách dùng phóng xạ phân chia deuteron vừa mới khám phá ( deuteron gồm một proton và một neutron ) . Chadwick rất hồ hởi và cả hai làm đo lường chính xác đầu tiên khối lượng neutron, chứng minh neutron là một hạt tử nguyên tố mới , không phải là một hổn tạp – composite proton và electron.
         Goldhaber và Chadwick cũng trình bày lần đầu tiên là vài nhân – nuclei tan vỡ khi  chúng bị các neutron chậm – slow, những neutron có năng lượng động học – kinetic energy thấp, bắn nhằm. Bắn lithium-6 chẳng hạn , sản xuất ra hydrogen – 3 ( tritium ) phân hủy thành helium- 3. Bắn nitrogen -14 sản xuất ra carbon-14.  Những phản ứng này
 vẫn còn được sử dụng rộng rải để sản xuất tritium và carbon – 14 cho các thí nghiệm khoa học.
          Goldhaber cũng chứng minh là beryllium có thể là một chất điều tiết- moderator ích lợi sản xuất ra neutrons, bằng cách giảm bớt năng lượng động học của chúng, một nguyên tắc sử dụng ở các lò phản ứng hạt nhân.
         Năm 1938, Goldhaber di cư vào Hoa Kỳ, nhận một chức vụ ở viện đại học Illinois. Ông trở thành công dân Hoa Kỳ năm 1944. Họat động cùng vợ ở viện đại học này, ông chứng minh là các tia – beta phát ra, khi suy tàn phóng xạ, y hệt các electrons .
        Illinois có nhữing luật lệ khắc khe về thói gia đình trị, cho nên khoa không thể tuyễn Gertrude. Năm 1950, vợ chồng Goldhaber chuyễn qua Brookhaven, có thể tuyển dụng cả hai. Goldhaber về hưu năm 1985, nhưng tiếp tục làm khảo cứu mãi cho đến khi ông gần chết.
          Nhà vật lý học Matin Blume, biên tập viên cho các tạp chí Hội Vật lý học Hoa Kỳ xuất bản , nhớ lại đã lái xe đưa Goldhaber mỗi buổi sáng đến Brookhaven từ năm 2000 tới năm 2008 . “ Goldhaber có một ý kiến cứ mỗi phút” theo lời Blume; đôi khi Blume đã phải lấy nhiều biện pháp tuyệt vọng, hầu làm Goldhaber câm lặng để Blume có thể tập trung lái xe .
           Các nhà vật lý học nào cũng biết là Goldberg đã thua một cá cuộc. Ở một buổi dạ tiệc, năm 1954 tại nhà nhà vật lý học lý thuyết Hartland Snyder, Goldberg biện cứ sôi nổi với chủ nhân, chối từ hiện diện của antiproton. Snyder nói: tôi cá với ông 550 đô la là antiproton hiện diện. Goldhaber nhớ lại đã nói : “ OK , mà không suy nghĩ gì cả.”
          Năm sau , một nhóm gồm có em ông, chứng minh là hạt tử này hiện diện. Vài nhà chuyên môn nói cuối cùng họ chấp nhận hạt tử hiện diện, vì lẽ Maurice đã trả tiền thua cá cuộc.
        Ngòai giải thưởng Fermi, Goldhaber cũng nhận thêm Mề Đay  Quốc gia Khoa học năm 1985 , giải thưởng WolfPrice năm 1991 và giải J. Robert Oppenheimer Memorial Price năm 1992.
         Gertrude chết năm 1988. Ngoài con trai Alfred, một con trai khác là Michael, hai cháu và bốn chắt của Goldhaber còn sống .
      
            ( Irvine, Ca Li – Hoa Kỳ,ngày 12 tháng 8 năm 2011 )

 
 
  Số lượt bạn đọc kể từ 01/9/2009 292488 visitors (1183697 hits) on this page!  
 
=> Do you also want a homepage for free? Then click here! <=